Kas met metalen constructie en rijen kweekbakken in de mist

Luchtvochtigheid en plantfysiologie: effect in de kas

Waarom luchtvochtigheid meer is dan een klimaatgetal

Op elk klimaatcomputerscherm staat hij: de relatieve luchtvochtigheid (RV). Voor veel telers is dit een getal dat nauwlettend gevolgd wordt naast temperatuur en CO2, maar de invloed ervan reikt verder dan een cijfer op een display. Luchtvochtigheid en plantfysiologie in de kas zijn onlosmakelijk verbonden: RV bepaalt hoe hard een plant verdampt, hoe wijd de huidmondjes openstaan en hoeveel energie een gewas kwijt is aan zijn eigen waterhuishouding.

Wie begrijpt wát er op bladniveau gebeurt bij een dalende of stijgende luchtvochtigheid, begrijpt ook waarom klimaatsturing met verneveling zo'n directe uitwerking heeft op het gewas. In dit artikel bekijken we de fysiologie achter luchtvochtigheid: van huidmondjes en verdamping tot de manier waarop hogedrukverneveling het microklimaat rond de plant bijstuurt.

Huidmondjes en verdamping bij droge kaslucht

Aan de onderkant van een blad zitten duizenden kleine openingen: de huidmondjes, ook wel stomata genoemd. Via deze poriën neemt de plant CO2 op voor de fotosynthese en staat ze tegelijkertijd waterdamp af aan de lucht. Dat laatste proces heet transpiratie en is de motor achter de sapstroom die water en voedingsstoffen van wortel naar blad transporteert.

De mate waarin de huidmondjes openstaan, de zogeheten stomataire geleidbaarheid, wordt sterk beïnvloed door het vochtverschil tussen het blad en de omringende lucht. Is de kaslucht droog ten opzichte van het vochtige binnenklimaat van het blad, dan ontstaat een groot vochtdeficit. De plant verliest dan snel water via de huidmondjes. Om uitdroging te voorkomen, reageert de plant door de huidmondjes te vernauwen. Dat beperkt de verdamping, maar remt tegelijkertijd ook de CO2-opname en dus de fotosynthese.

Bij een te hoog vochtdeficit ontstaat zo een fysiologisch dilemma: openhouden betekent risico op waterstress, sluiten betekent minder fotosynthesecapaciteit. Voor telers die dit sturingsmechanisme willen begrijpen en actief willen beïnvloeden, is het verband tussen vochtdeficit en sturing met hogedrukverneveling een logisch vervolgonderwerp: door het vochtdeficit binnen een gezonde bandbreedte te houden, blijft de plant in staat om huidmondjes open te houden zonder overmatig vochtverlies.

De rol van relatieve luchtvochtigheid in de fysiologie van kasgewassen

Relatieve luchtvochtigheid geeft aan hoeveel waterdamp de lucht bevat ten opzichte van de maximale hoeveelheid die de lucht bij die temperatuur kan vasthouden. Voor de plant is dit relevant omdat het direct bepaalt hoe groot het vochtdeficit tussen blad en lucht is, en dus hoe hard er verdampt wordt.

Volgens Glastuinbouwwaterproof.nl zijn er voor een gewas vijf groeifactoren van belang: temperatuur, licht, voeding, CO2 en vocht. De meeste gewassen gedijen goed bij een RV tussen de 60 en 70% (Hogedrukverneveling voor regulering vochtgehalte en koeling). Binnen die bandbreedte kan de plant voldoende verdampen om de sapstroom op gang te houden, zonder dat het vochtdeficit zo groot wordt dat de huidmondjes zich preventief sluiten.

Elk gewas heeft echter zijn eigen optimum en gevoeligheid voor schommelingen in RV. Voor wie per teelt wil weten binnen welke bandbreedte gestuurd kan worden, is het overzicht met streefwaarden voor luchtvochtigheid per gewas een handig vertrekpunt.

Hoe hogedrukverneveling het microklimaat rond de plant beïnvloedt

Hogedrukverneveling grijpt op twee manieren tegelijk in op het kasklimaat: het voegt vocht toe aan de lucht en het koelt de lucht via adiabatische koeling. Bij Dutchbeek werkt het systeem met een systeemdruk van doorgaans rond 100 bar. Bij die druk gebruikt Dutchbeek nozzles met een opening van ongeveer 0,20 mm, die afhankelijk van uitvoering en omstandigheden circa 4,5 tot 4,8 liter water per uur verspreiden in zeer fijne druppels. Deze druppels zijn zo klein dat ze snel verdampen in de kaslucht, zonder het gewas nat te maken. Het leidingnet waarop de nozzles zijn gemonteerd, is bij Dutchbeek volledig van roestvast staal (RVS), wat bijdraagt aan een stabiel en duurzaam systeem.

Het verdampingsproces zelf is de kern van de werking: verdampend water onttrekt warmte aan de kaslucht. Dit principe heet adiabatische koeling. Zodra water van vloeibaar naar damp overgaat, is daarvoor energie nodig, en die energie wordt aan de omringende lucht onttrokken, waardoor de temperatuur daalt. Zo wordt met dezelfde handeling zowel de RV verhoogd als de temperatuur verlaagd. Meer uitleg over het basisprincipe is te vinden op de pagina wat is hogedrukverneveling.

Een hogedrukvernevelingsinstallatie wordt aangestuurd via de klimaatcomputer op basis van relatieve luchtvochtigheid, temperatuur en vochtdeficit. De nozzle-indeling wordt daarbij per project berekend aan de hand van kasoppervlak, kapbreedte, ventilatiecapaciteit en de gewenste RV-verhoging. Meer over de toepassing van dit principe voor het bewust verhogen van de luchtvochtigheid in de kas leest u op de pagina over luchtvochtigheid verhogen met hogedrukverneveling.

Wat onderzoek laat zien: inzichten uit de praktijk

De relatie tussen verneveling, luchtvochtigheid en gewasfysiologie is ook onderzocht in de praktijk. Volgens Glastuinbouwwaterproof.nl is met hogedrukverneveling een verkoelend effect van 4 tot 7°C te bereiken. Het inbrengen van nevel zorgt er bovendien voor dat luchtramen langer dicht kunnen blijven, met als voordeel dat de CO2-concentratie in de kas hoger blijft (Hogedrukverneveling voor regulering vochtgehalte en koeling).

Onderzoek van Wageningen University & Research naar koeling en verneveling bij chrysant laat zien dat zelfs geringe verneveling (tot 120 gram per m² per uur) de kastemperatuur overdag met circa 1°C kon verlagen, vooral tijdens hoge buitentemperaturen. De RV bleef door verneveling overdag gemiddeld ongeveer 5 procentpunten hoger dan in de referentiekas. De onderzoekers veronderstellen dat huidmondjes langer open blijven bij een hogere luchtvochtigheid, wat groei en plantkwaliteit positief kan beïnvloeden. Opvallend is dat 's avonds, onder het gesloten scherm, de RV in de referentiekas veel sneller opliep dan in de kassen waar overdag verneveld werd. De CO2-concentratie in de vernevelde kassen was overigens niet aanwijsbaar hoger dan in de referentiekas (Koeling en verneveling bij chrysant, WUR).

Praktische betekenis voor telers: drie effecten in de kas

Voor de praktijk vertaalt deze fysiologie zich in drie kerntoepassingen van hogedrukverneveling:

Veelgestelde vragen

Zorgt hogedrukverneveling altijd voor een meetbare temperatuurdaling in de kas?
Verdamping onttrekt warmte aan de kaslucht, dus er is altijd een koelend effect aanwezig. Hoe groot dat uitpakt, hangt af van temperatuur, luchtvochtigheid, ventilatie en raamstand. Een gegarandeerd aantal graden is daarom niet te geven zonder projectspecifieke berekening.

In welke situaties heeft verneveling minder effect?
Bij een zeer hoge buitenluchtvochtigheid of zeer beperkte ventilatie is de verdampingscapaciteit van de lucht klein. De lucht kan dan minder extra waterdamp opnemen, waardoor zowel het koelende effect als de RV-verhoging beperkter uitvalt.

Waarom is een RV tussen 60 en 70% voor veel kasgewassen een goed uitgangspunt?
Binnen deze bandbreedte is het vochtdeficit tussen blad en lucht doorgaans klein genoeg om de huidmondjes goed te laten functioneren, zonder dat verdamping en sapstroom stagneren. De optimale waarde verschilt wel per gewas en teeltfase.

Heeft een hogere luchtvochtigheid ook invloed op de CO2-huishouding in de kas?
Doordat er bij verneveling minder ventilatie nodig is, kunnen luchtramen langer dicht blijven, wat helpt om CO2 vast te houden. In het chrysantonderzoek van WUR was de gemeten CO2-concentratie in de vernevelde kassen echter niet aanwijsbaar hoger dan in de referentiekas.

Afsluiting en advies

Luchtvochtigheid is geen op zichzelf staand cijfer, maar een sturende factor voor wat er op bladniveau gebeurt: hoe de huidmondjes reageren, hoeveel een plant verdampt en hoe stabiel de fotosynthese verloopt. Hogedrukverneveling speelt daarop in door tegelijkertijd het vochtdeficit te verkleinen en de kaslucht via adiabatische koeling in temperatuur te verlagen. Zo ontstaat een microklimaat waarin het gewas minder hoeft te compenseren voor droge of te warme omstandigheden.

Elke kas en elk gewas is anders, en het effect van verneveling op temperatuur en luchtvochtigheid is dan ook altijd projectspecifiek. Wilt u weten hoe een hogedrukvernevelingssysteem met een stabiel, betrouwbaar RVS-leidingnet aansluit op de klimaatsturing van uw eigen kas? Bel voor een afspraak, dan denken we vanuit de fysiologie van uw gewas mee over de juiste toepassing.

Contact opnemen?

Benieuwd naar wat wij voor uw glastuinbouwbedrijf kunnen betekenen?
Contact opnemen

Contact

Dutchbeek Industries BV
Van de Waalsstraat 8
2665PB Bleiswijk
Nederland
info@dutchbeek.com
+31681 695 759
Copyright © 2026 Dutchbeek Industries BV. Alle rechten voorbehouden. Privacy Policy | Cookies | Website: YZCommunicatie